Polski złoty chroni nas przed wstrząsami zewnętrznymi, takimi jak globalny kryzys finansowy lat 2008–2009.

Mit

Co prawda, Polska stosunkowo dobrze poradziła sobie z kryzysem finansowym, który wybuchł w 2008 roku, ale to nie złotówka była tego powodem.

Jakie były zatem prawdziwe przyczyny? Po pierwsze, w latach poprzedzających kryzys (2001-2007) Rada Polityki Pieniężnej prowadziła w Polsce ostrożną politykę pieniężną, nakierowaną m.in. na zapobieganie eksplozji tzw. „złych” długów. Złe długi mierzy się przez szacowanie wielkości przeterminowanego zadłużenia w instytucjach kredytowych. Dzięki rozsądnej polityce RPP, Polsce udało się uniknąć problemu „złych” długów w sektorze finansowym, a w konsekwencji – niewypłacalności tego sektora, powodowanej ogromnymi kosztami obsługi takich długów. Polska była więc lepiej przygotowana na kryzys niż wiele państw Europy Zachodniej.

Po drugie, przed dewastującymi skutkami tamtego kryzysu ratowała nas także intensywna stymulacja fiskalna, realizowana m.in. poprzez obniżkę PIT-u (podatku dochodowego). Stymulacja fiskalna polega na celowym wpływaniu na przyspieszenie gospodarcze, wzrost inflacji i inwestycje poprzez wprowadzanie odpowiednich zmian w wysokościach podatków i wydatkach państwowych. Taka stymulacja może działać w dwie strony – zmniejszenie wydatków socjalnych (i/lub zwiększenie wysokości podatków) spowoduje zmniejszenie konsumpcji, a w efekcie – tymczasowe spowolnienie gospodarcze. Odwrotnie, zmniejszenie podatków i zwiększenie wydatków socjalnych, poskutkuje zwiększeniem konsumpcji i tymczasowym przyspieszeniem gospodarczym. W 2008 roku mieliśmy do czynienia z tą drugą sytuacją. Zmniejszenie wysokości podatku dochodowego i składek ZUS, w połączeniu z wprowadzeniem podwyżek płacy minimalnej i emerytur, sprawiło, że na koniec miesiąca w kieszeniach Polaków zostawało więcej pieniędzy, co przełożyło się na wzmożoną konsumpcję i chwilowe przyspieszenie gospodarcze. (3)

A jak miała się do tego kwestia złotówki?

W latach 2008-2009 wartość polskiego złotego w stosunku do walut międzynarodowych (jak euro czy dolar) spadła. Gwałtowna deprecjacja złotego przełożyła się wówczas na drastyczny wzrost kosztów importu niektórych elementów kluczowych dla produkcji, takich jak surowce naturalne i podzespoły. Wzrost kosztów uderzył w polskie przedsiębiorstwa, które opierały swoją produkcję o towary importowane. (2) Gdyby Polska była wtedy w strefie euro, nie wystąpiłby u nas wzrost kosztów, a wspomniane sektory gospodarki radziłyby sobie w tym okresie co najmniej tak samo dobrze, jak przed kryzysem. Co ważne, wzrost cen towarów importowanych nie jest jedynym źródłem dodatkowych kosztów. W przypadku, gdy złoty słabnie, przedsiębiorstwa i osoby, które spłacają kredyty zaciągnięte w innych walutach, muszą się liczyć ze wzrostem kosztów obsługi długu. (1,2)

Wreszcie, drastyczne zmiany kursu walut – charakterystyczne dla kryzysów takich jak ten z 2008 roku – zawsze powodują niestabilność, która jest niekorzystna dla funkcjonowania przedsiębiorstw i inwestorów, a w efekcie – dla całej gospodarki. (4) Zmieniające się koszty importowanych towarów powodują, że rodzimym przedsiębiorcom trudniej jest konkurować z przedsiębiorstwami strefy euro, ponieważ są zmuszeni nieustannie zmieniać ceny. Realizowanie długoterminowej strategii biznesowej jest w takich warunkach trudne, jeśli nie niemożliwe. Co więcej, w takiej sytuacji konieczne jest także zwiększenie rezerw budżetowych, celem zabezpieczenia przed ryzykiem wynikającym z dużych wahań kursu. Przedsiębiorstwa, które zwiększają swoje rezerwy, ograniczają jednocześnie możliwości inwestycji, a więc i rozwoju. Wspólna waluta pozwala uniknąć ryzyka nagłej deprecjacji rodzimej waluty oraz wszystkich negatywnych dla gospodarki konsekwencji.

  1. Rosati, D. (2022) Euro. Mity i Fakty, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, s. 155-156
  2. Adamowicz, T. (2013) 'Przyczyny i skutki I fazy kryzysu finansowego lat 2007-2009 w wybranych krajach na świecie’, Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, nr 9, s. 16-17. Dostępne: http://old.wne.sggw.pl/czasopisma/pdf/PEFIM_2013_T9_nr58.pdf [Data dostępu: 22.08.2022]
  3. Jankowski, M. (2016) 'Światowy kryzys finansowy 2007 – 2009 i jego skutki społeczne w Polsce’, rozprawa doktorska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, s. 125-132, Dostępne: https://wir.ue.wroc.pl/docstore/download/WUT21e6aa1a37e64972b8b67e0c5e1839ca/Jankowski_M_Swiatowy_Kryzys_Finansowy_2007_2009.pdf [Data dostępu: 22.08.2022]
  4. Ibid., s. 100-101
  5. Gomułka, S. (2020) 'Czy Polska może być drugą Grecją’, Rzeczpospolita, 28.10. Dostępne: https://www.rp.pl/opinie-ekonomiczne/art450951-stanislaw-gomulka-czy-polska-moze-byc-druga-grecja [Data dostępu: 22.08.2022]