Czy euro naprawdę podniosło ceny w Chorwacji? Analiza WEI ujawnia
Jakie były skutki przyjęcia euro przez Chorwację? Cezary Bachański w analizie dla Warsaw Enterprise Institute stara się odpowiedzieć na pytanie, które od stycznia 2023 r., a więc od wprowadzenia euro nad Adriatykiem, elektryzowało opinię publiczną.
Jego wnioski podważają wiele medialnych mitów o „szoku cenowym” i inflacyjnej katastrofie. Okazuje się, że rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona i znacznie mniej dramatyczna – wynika z analizy “Skutki wprowadzenia euro w Chorwacji”.
Euro nie wywołało szoku inflacyjnego
Z danych ekonomistów związanych z Europejskim Bankiem Centralnym (EBC) wynika, że po wprowadzeniu euro, aż 65% cen w Chorwacji pozostało bez zmian, 25% spadło, a tylko 10% wzrosło. Wpływ euro na inflację w 2023 roku oceniono na zaledwie 0,4 punktu procentowego – był więc marginalny.
Miesięczny wzrost cen w styczniu 2023 roku wyniósł 0,3%, czyli mniej niż w wielu innych krajach strefy euro. Bachański przywołuje też dane Eurostatu, które pokazują, że bez zmiany waluty wzrost inflacji i tak byłby zbliżony.
Ceny rosły, ale głównie przez nieuczciwość
Chociaż obiektywne dane wskazują na niewielki wpływ euro na ceny, w społeczeństwie chorwackim panowało silne poczucie wzrostu kosztów życia. Bachański tłumaczy, że przyczyną były m.in. przypadki nieuczciwego zaokrąglania cen przez sprzedawców i spekulacyjne podwyżki – szczególnie w sektorze usług i handlu detalicznego.
W styczniu 2023 roku kontrole wykazały, że ceny pieczywa, mięsa czy usług fryzjerskich wzrosły nawet o 30%. To jednak nie efekt euro jako waluty, ale niewłaściwego wykorzystania momentu przejściowego przez niektórych przedsiębiorców.
Ruchy na rynku nieruchomości
Szczególnym wyzwaniem po wprowadzeniu euro okazał się rynek nieruchomości. W 2024 roku Chorwacja odnotowała najwyższy w strefie euro wzrost cen mieszkań – o 12,3% r/r.
Zdaniem autora było to skutkiem zarówno atrakcyjności inwestycyjnej kraju dla zagranicznych nabywców, jak i wcześniejszych niedoborów podaży, a nie bezpośrednio efektu zmiany waluty.
Wieloletnie przygotowania Chorwatów
Analiza WEI przypomina, że inflacja w całej UE była w 2022–2023 roku wysoka – niezależnie od euro. Bachański zaznacza też, że Chorwacja przystępowała do strefy euro z silnie powiązaną z euro walutą, a depozyty, kredyty i ceny już wcześniej często były wyrażane w euro. Sama transformacja była poprzedzona wieloletnimi przygotowaniami.